November 27, 2009

Fotos do Freixo: Mariña Mercante

Abro a reflexión coa reproducción dun cadro de Gabriel Ruiz de Zugadi (Xefe de Máquinas na Mariña Mercante) obtida en http://www.buques.org/GRZ/GRZ-35.htm .
Foi en toda a Ría de Muros e Noia, na segunda metade do século XX, a mariña mercante a profesión máis destacada, en términos de personal ocupado.
Resulta lamentable o pouco estudiado e o pouco interés que se ten mostrado por verter luz sobre un aspecto tan relevante da nosa vida social e económica, aínda cando a explicación se atopa na reconversión dos anos 80 que precipitou que fose desaparecendo ata un nivel meramente testemuñal a respecto do que foi.
Dado que descoñezo análises rigorosas as que poder remitirme, un recurso que si podo compartir con todas e todos vós son as fontes orais, para transmitirvos a importancia desta actividade na nosa Ría.
Foto de Evaristo Mayo: Pailebote atracando no Porto do Freixo.

Un veciño e amigo de Carnota, mariño mercante retirado que traballou nos noruegueses e desempeñou tarefas de representación sindical, comentoume que un estudo estatístico pormenorizado realizado pola administración norueguesa en colaboración cos sindicatos do sector daquel país, entre os que se contaba do que el era delegado sindical, contiña un dato ben curioso e significativo.
As entidades de poboación de toda Europa Occidental, con maior porcentaxe de ocupados na mariña mercante sobre o total de poboación activa eran Esteiro (na Ría de Muros e Noia) e Palmeira (na Ría de Arousa). O dato non o podemos contrastar, mais en todo caso asegúrovos amigos e amigas que as miñas vivencias esteirás da infancia, como fillo e neto de mariño mercante, corroboran esta información.

Foto de Evaristo Mayo: barcos fondeados no Freixo

Ah¡¡,insisto, esto era así a principios dos anos 80 porque despois da revonversión feroz que viviron as mariñas mercantes civís de toda Europa obviamente cambiou esto radicalmente.
Mais, en todo caso podémonos preguntar o motivo do elevado peso relativo dos mariños mercantes na poboación activa da Ría de Muros e Noia de hai apenas tres décadas.
Por qué?
Unha explicación, a que está no ámbito popular máis extendida, fai fincapé na ausencia de oportunidades laborais nunha zona desindustrializada, mais esta é unha tese e mesmo un plantexamento sociolóxico vixente, que efectivamente explica a emigración no seu conxunto ao longo cando menos desde o século XIX e mesmo ata a actualidade.
O mariño mercante non deixa de ser un emigrante, e con esta consideración podemos atopar unha explicación parcial. Ainda que a cuestión é atopar algún motivo á proclividade ao traballo na mariña mercante na Ría de Muros e Noia, nuns parámetros distintos a un proceso enmarcado nos procesos migratorios que tanta relevancia teñen na historia moderna de Galicia.
Como normalmente me pasa, perdinme nos prolegómenos, pero en todo caso ao que quero chegar é a que me parece adecuado como explicación o seguinte:

Foto de Evaristo Mayo: no espigón do Peirao do Freixo.

Con base na Ría de Muros e Noia houbo compañías mercantes dedicadas ao cabotaxe desde o Mediterraneo ata as Illas Británicas e por suposto tamén no transporte interior da Ría . Foi no período histórico no que o transporte de mercadorías no mundo occidental se realizaba principalmente por mar e con propulsión a vela, e a importancia desa actividade de carácter endóxeno inducíu a conformación dentro dos traballadores do mar dun sector adicado ao transporte de mercadorías, á mariña mercante en definitiva. Esto favoreceu o desenvolvemento dun segmento profesional de elevada cualificación e mesmo prestixio social.
Coa transformación da mariña mercante europea articulada arredor de grandes compañías navieiras transoceánicas e de ámbito mundial, a demanda de man de obra cualificada que esto supuxo nos anos 50 situou nunha situación ventaxosa aos membros das tripulacións de pailebotes, goletas, galeóns, quechemaríns, balandros e demáis flota incluidas lanchas xeiteiras (de embarcacións que actualmente consideramos tradicionais) que configuraban un sólido sector profesional, con suficiente peso no conxunto da sociedade como para que se constituise un espacio de socialización de actitudes, aptitudes e coñecementos socialmente prestixiados e transmitidos de forma sistémica.
Así foi como se sentaron as bases e se abríu o camiño ao traballo na mariña mercante no ámbito internacional, desde os anos 50 ata os oitenta do século XX para os traballadores do mar da Ría de Muros e Noia que como resulta evidente, perseguían baixo un criterio de racionalidade no mercado laboral unha elevada remuneración ao traballo en términos relativos a outras opcións.

Non deixa de ser unha opinión, que opinades vós?.

Agradecementos: Toño Mosquera, membro do Grupo de Cultura Mariñeira da Asociación Cultural O Xeito.

November 20, 2009

Daquela somos vida

Son auga,
podo esvarar,
adaptarme as formas intricadas da corrente,
podo pingar, chover, inundar,
derramarme,
podo evaporarme, esvaecerme,
desaparecer do mundo -do teu lado- cando queira,
podo volverme fría como o xeo,
ou ferver como o caldo,
gurgullar ata crear varios espacios independentes e
soberanos
nos que habitar -nós- ou habitar -eu- sen ti,
podo enchouparte ata que ulas o meu recendo

Somos auga


Elemental, Gabriela Rodríguez. Ed. Asociación Cultural Eira Vella, 2007

November 19, 2009

Fotos do Freixo: Desde o Asteleiro

As fotos que estamos a compartir con todas e todos vós son da autoría do polifacético veciño do Freixo Evaristo Mayo, topógrafo, electricista e fotógrafo xa falecido. A familia permite a difusión das fotos de Evaristo que forman parte do seu album familiar, o que nos permite comprobar que a capacidade artística precisa para a creación cunha cámara fotográfica é tamén cousa de grandes mestres anónimos.

Desde un Asteleiro do Freixo nos anos 60
No tecido económico do Freixo segue na actualidade tendo importancia a actividade dos asteleiros ubicados na localidade, dos que podemos destacar o feito de que non se tratan de "empresas de enclave", senón que son froito dunha longa tradición que asenta as súas raíces cando menos na Idade Media. Ata o punto que a actividade de construcción e reparación naval constitúen mesmo un elemento integrante da identidade colectiva compartida.
Calma chicha nun Lusco-Fusco no Freixo
O Freixo está asentado no interior da Ría de Muros e Noia, protexido polo tanto das forzas dos ventos na invernía o que lle outorga personalidade. O Freixo ten nome de árbore e todas as persoas que por veciñanza temos a fortuna de coñecelo directamente, sabemos que a savia que o alimenta é auga mareira.
E ti dis que que a Ría de Muros e Noia é pequena, e eu digo que é todo un mundo e con toda unha vida para percorrelo.
P.D.: Agradecemento; Toño Mosquera do Grupo de Cultura Mariñeira da Asociación Cultural O Xeito

November 18, 2009

Medidas do Joaquín Vieta

O Joaquín Vieta é un balandro de dous paos, feito de carballo e piñeiro do país con cravazón galvanizada, construído no estaleiro do Freixo (Outes) en 1916 coas seguintes características:
Eslora: 15,00 metros
Manga: 4,63 metros
Puntal: 1,67 metros
Calado máximo a popa: 1,67 metros
Calado máximo a proa: 0,91 metros

O Joaquín Vieta navegando na Ría de Muros e Noia

A súa tonelaxe total é de 31,08 Tn. cun desconto de 1,72 que dá unha tonelaxe neta de 29,36. Carga máxima: 38,00 Tn e desprazamento en máxima carga, 62,16. (Estes datos serían alterados na profunda remodelación que o barco sufríu en 1952).
Cita textual de: Derrota e Singraduras do Joaquín Vieta, Xosé Agrelo Hermo. Ed. Toxosoutos, 2005

November 17, 2009

Distribución da Cuberta do Galeón de Abelleira: decisión

Unha cuestión que era preciso resolver e definir con claridade foi a distribución da cuberta do Galeón de Abelleira. A decisión final do Grupo de Traballo do Galeón (Asociación de Veciños "A Ostreira" de Abelleira) foi dotar ao barco de cuberta corrida (aberta) sen introducir bañeira de navegación para o patrón ou patrona, dado que este é un elemento alleo á tipoloxía histórica ou tradicional dos Galeóns das Rías.

Do Grupo de Traballo: Pepe, Ramón e Manolo diante do Galeón na Illa de Arousa

Xa están dadas as instruccións ao equipo de enxeñeiros de Gestenaval que recollerán este aspecto no proxecto que están a elaborar, de forma que avanzamos dando un paso importante sobre todo no que se refire a adopción do criterio xeral , que presidirá todas as decisión ao respecto que con seguridade haberá que tomar nun futuro, sobre o respeto ás solucións tradicionais na recuperación do barco, que é o mesmo que dicir poñer en valor o coñecemento herdado na Ría de Muros e Noia e no conxunto de Galicia, en materia de construcción naval e navegación froito de séculos de relación da nosa sociedade co mar.
Resulta destacable tamén que queda de manifesto a vocación profundamente democrática do Grupo de Traballo do Galeón e do asociacionismo billeirán, ao favorecer a participación na decisión xa non de todas as veciñas e veciños de Abelleira, senón mesmo de toda persoa interesada a través do uso das novas tecnoloxías, concretamente a través do Blog do Galeón de Abelleira que é unha ferramenta útil sen dúbida na medida en que facilita ampliar o espacio para a democracia participativa.
Foto: http://galeondeabelleira.wordpress.com/

November 15, 2009

Fotos do Freixo: O Marisco

O Grupo de Cultura Mariñeira da Asociación Cultural O Xeito, segue recopilando información e impulsando o proxecto de dignificación e posta en valor da cultura marítima sustentada na socialización do debate que impulsa e retroalimenta a acción do propio Grupo.
O amigo e membro do Grupo Toño Mosquera fixo chegar ás Ciberadegas da Singradura da Relinga unhas fotos que recollen diversos aspectos da vida marítima do Porto do Freixo, e que irei publicando acompañadas de textos de opinión coa única intención de inducir reflexións abertas.
Posiblemente unha idea forza que presideu o debate no ámbito das teorías económicas no século XX foi a diferencia entre valor de uso e valor de cambio. No mundo occidental nos albores xa do século XXI xa non queda espacio a ningunha outra opción que non sexa que o valor dos bens e servizos outorgaos o mercado a través dunha unidade de medida universalmente coñecida e recoñecida: o prezo.

Peirao do Freixo; campaña marisqueira no Lombo de Noia (anos 60 e 70)

De todas formas, afortunadamente existe unha corrente de pensamente social que propugna o consumo responsable como fórmula a disposición da cidadanía para incidir no desenvolvemento equitativo das sociedades a través do Consumo Responsable.
As fotos do Peirao do Freixo datadas entre finais dos anos 60 e principios dos 70 testemuñan unha realidade nada idílica. A presencia de Fragatas da Armada no Freixo durante a campaña marisqueira, eran habituais no Lombo de Noia (banco marisqueiro de excepcional riqueza e trascendencia económica e social da Ría de Muros e Noia).
As comunidades costeiras da Ría de Muros e Noia xa superaron aquela triste realidade e agora o marisqueo é unha actividade, que podemos dicir con orgullo, integrada na actividade económica digna de ser considerada parte das estructuras nas que se articula o desenvolvemento sostible.
Este nadal o marisco que poñas na túa mesa será como todos os anos un manxar e un desfrute para os sentidos. Tamén é unha opción loable de aportación a unha sociedade mellor a través do exercicio do consumo responsable.
As mariscadas do nadal non son un unha mercadoría co carácter de ben demostración ao estilo dos bens de consumo de alta gama, son unha posibilidade accesible de participar directamente, neste caso como consumidores, na creación de riqueza respetuosa co medio ambiente e o desenvolvemento de espazos económicos para a equidade e o benestar social.
A nosa nécora, centola, ameixa (á mariñeira xa non che digo), cigala, lumbrigante, camarón,...

November 10, 2009

Liberación do Alakrana

Podes colaborar coas familias dos mariñeiros secuestrados uníndote aos grupos do Facebook.

Grupo de apoyo a los arrantzales del Alakrana y a sus familias / Grupo de apoio ós mariñeiros do Alakrana e ás súas familias / Alakrana-ko arrantzaleenganako eta beren senideenganako laguntza taldea / Alakrana´s kidnapped fishermen support group-Facebook

Vento Mareiro: Ramón Cabanillas

Cumpreuse o pasado 9 de novembro o 50 cabodano do cambadés Ramón Cabanillas e sucédense as homenaxes.



















Cabanillas realizou unha aposta de dignificación do mar de Arousa e agora as xentes dos mares todos do país, temos a oportunidade de devolverlle a súa aportación a modo de agradecemento e porque non dicilo tamén, admiración.
















Ramón Cabanillas, mil primaveras máis.